АЛҒАШҚЫ ҰЛТТЫҚ МЕССЕНДЖЕР
Тәжікстанның мемлекеттік телекоммуникациялық компаниясы (Тәжіктелеком) Oriz деп аталатын алғашқы ұлттық мессенджерді іске қосты (арабша – "жүгінуші" деген мағынада). Жаңа қосымша Google Play мен App Store онлайн-дүкендеріне қойылды.
Тәжікстан үкіметі жанындағы байланыс қызметінің мәлімдеуінше, Oriz мессенджерінің басты артықшылықтарының бірі – интернет жылдамдығы төмен кезде де тиімді жұмыс істей алады. "Бұл артықшылық әсіресе елдің алыс өңірлері мен шетелдегі тәжік мигранттары үшін аса маңызды, себебі шетелдік қосымшалардың басым бөлігі тек интернет жылдамдығы жоғары болғанда дұрыс жұмыс істейді", – деді шенеуніктер.
Смартфонға үңіліп отырған адамдар (көрнекі сурет)
Мекеме өкілдері Ресейде Telegram мен WhatsApp мессенджерлерінің жұмысы шектелгеннен кейін мыңдаған тәжік мигранты туған-туысымен хабарласа алмай қалғанын айтты.
Бұған қоса шенеуніктер алғашқы ұлттық мессенджер қауіпсіз болатындығына уәде беріп, "Oriz – цифрлық егемендікке қарай басталған қадам: қолданушының барлық дерегі ел ішінде орналасқан серверлерде сақталады" деді.
Алайда тәжікстандықтар жаңа мессенджерге қатты қызығып отыр деуге келмейді. IT.RUN орталығының қызметкері Таманно Құрбонова мессенджердің интерфейсі ұнағанын айтты. "Бірақ, жұрт бәрібір бұрынғы қосымшаларды пайдалана береді деп ойлаймын", – деді ол.
Қазірге дейін жұрт Oriz мессенджерін Google Play дүкенінен 10 мыңнан астам рет жүктеп алған. Қолданушылар оған 2,8 балл деп баға берген. Олар мессенджердің дыбысы дұрыс естілмейтінін, қосымшаны ресейлік телефон нөмірін және электрон поштасын көрсетіп тіркеу қиындық туғызатынын айтты.
"ҚАУІПСІЗДІК ТАЛАБЫНА САЙ КЕЛМЕЙДІ"
Бұған дейін Ресейде Telegram және WhatsApp мессенджерлеріне қоңырау шалуды бұғаттау басталған еді – билік оларға балама ретінде ВКонтакте әзірлеген Max атты ұлттық мессенджерді пайдалануды ұсынған.
Сарапшылар Max қосымшасы қолданушының жеке деректерін өз құпиялық саясатында көрсеткеннен әлдеқайда көп жинайтынын айтып отыр . Қосымша ресейлік күш құрылымдарына қолданушы жазысқан хат-хабарды ғана емес, телефондағы өзге де ақпаратты: IP дерегін, мекенжайын, интернет-провайдерін, телефон кітапшасындағы деректерді, камера мен микрофонын, сондай-ақ қосымшадағы әрекеттерін бақылауға мүмкіндік береді.
Oriz қолданушыларында да осыған ұқсас сұрақтар туындады. Мессенджерді орнатқаннан кейін олар қосымшаның құпиялық саясатындағы бір тармаққа назар аударып, ол осы мессенджерде хат жазысу қауіпсіз дегенге күмән тудыратынын айтты: "Веб-қосымшаны пайдаланған кезде біз түрлі дерек жинаймыз, оның ішінде аты-жөніңіз, электрон поштаңыз және фотоңыз; сіз жолдаған немесе алған хат-хабардың мазмұны; мессенджерге кірген құрылғыңыз жайлы ақпарат – құрылғының түрі немесе операциялық жүйе туралы жеке мәліметтер де бар".
Цифрлық технологиялар жөніндегі сарапшы Рустам Гуловтың айтуынша, егер қосымшаны әзірлегендер ондағы хат-хабарға тікелей қол жеткізе алатын болса, бұл мессенджер қауіпсіз екеніне үлкен күмән туады.
"Егер назар аударған болсаңыз, [мессенджерді] қолдану саясатында деректерді өңдеушілер сіз жолдаған және алған хат-хабардың мазмұнына қол жеткізе алады деп жазылған. Демек, олар сақталады. Егер "хат-хабардың мазмұны" деген сөздің астарында сіз жіберген және алған мәтіндер жайлы айтылып отырған болса, онда олар біздің хат-хабарымызды оқи алады деген сөз, ал бұл ешбір қауіпсіздік талабына сай келмейді", – деді ол.
ОҚИ ОТЫРЫҢЫЗ ЖСН дерегіңізді кез келген адам көре алады. Бұл несімен қауіпті?Осыған дейін Қазақстан билігі Aitu ("Айту") деп аталатын ұлттық мессенджер енгізілетінін хабарлаған еді. 15 қыркүйектен бастап мемлекеттік қызметкерлерді ішкі ақпаратты тек осы арнаулы қосымша арқылы алмасуға міндеттеген. Ресми түрде бұл – жеке деректерді қорғау және ақпараттың таралуына қарсы күрес мақсатында жасалған шара деп түсіндірілді. Билік мессенджер пайдалануға қолайлы әрі жеке деректерді сақтауға қауіпсіз болады деп сендірген.
– Aitu-дың артықшылығы – онда биометриялық сәйкестендіру функциясы енгізілген. Бұл қосымшаны қауіпсіз етудің бір жолы. Ақпараттық қауіпсіздік саласында жұмыстар жалғасады, – деп мәлімдеген биыл тамыздың аяғында Астанада өткен баспасөз мәслихатында Қазақстанның дифрлық даму, инновациялар және аэроғарыш өнеркәсібі вице-министрі Дмитрий Мун.
Алайда әлеуметтік желі қолданушылары оны шетелдік мессенджерлерді бұғаттауды көздейтін алғашқы қадам деп қабылдап, қазақстандық қосымшаның қызметі ресейлік Max мессенджеріне өте ұқсас екенін айтты. Max қолданушының жеке деректері мен хат-хабарын мемлекет толық бақылай алатын қосымша ретінде сынға қалған болатын.
Liberty құқық қорғау қорының басшысы Ғалым Ағелеуовтің пікірінше, егер Қазақстан расымен Ресейдің жолына түсуді таңдаса, бұл бұрын жарияланған ашықтық және халықаралық қауымдастыққа интеграция қағидаттарына қайшы келеді.
"Егер авторитарлы-тоталитарлық бағытпен жүретін болса, онда, әрине, олар өз құрылымдарын құруы мүмкін, ол жайлы бұрыннан айтылып та жүр. Ал бұл интернеттің жабылуына алып келеді, ондай жағдайда біз Ресей сияқты "қапаста" қалып қоямыз", – деді құқыққорғаушы.
ОҚИ ОТЫРЫҢЫЗ Үкімет азаматтардың жеке телефонына үңіліп көрмек пе?